Thuisoefeningen meegeven: papier, app of video?

Je hebt in de behandelkamer net een paar oefeningen voorgedaan. Je patiënt knikt, doet ze één keer na en gaat naar huis. Wat daar gebeurt, bepaalt voor een groot deel hoe de behandeling verloopt. De manier waarop je thuisoefeningen meegeeft, speelt daarin een grotere rol dan je misschien denkt.

Volgens de Nederlandse richtlijnendatabase doet tot 65% van de patiënten zijn thuisoefeningen niet of maar gedeeltelijk. Dat ligt zelden aan onwil. Meestal vergeet iemand het, weet hij thuis niet meer precies hoe de beweging ging, of zakt de motivatie weg omdat niemand meekijkt. In dit artikel zetten we de drie meest gebruikte manieren naast elkaar: papier, video en een app of link. Wat werkt waarvoor, en waar let je op?

Waar het thuis meestal misgaat

Voordat je een vorm kiest, helpt het om te kijken wat een patiënt thuis eigenlijk nodig heeft. In de praktijk komen steeds dezelfde drie punten terug:

• Onthouden. Er is niets dat de patiënt er dagelijks aan herinnert dat hij moet oefenen.
• Uitvoeren. Hoeveel sets waren het ook alweer, en hoe stond die voet precies?
• Volhouden. Na een paar dagen is de nieuwigheid eraf en ontbreekt een reden om door te gaan.

Een goede manier van meegeven helpt op alle drie de punten. Geen enkele vorm is perfect, maar sommige vormen dekken meer af dan andere.

Thuisoefeningen op papier

Het printje of het snel getekende briefje is nog steeds een veelgebruikte vorm. Dat is begrijpelijk: het is snel, het kost niets en je patiënt heeft meteen iets in handen.

Sterke punten: je kunt er tijdens de behandeling direct aantekeningen bij zetten, en sommige patiënten vinden het prettig om iets op de koelkast te hangen. Voor mensen die weinig met een smartphone doen, is papier soms de meest toegankelijke optie.

Zwakke punten: papier raakt kwijt, kreukt in een jaszak of verdwijnt onder de post. Een tekening of korte omschrijving laat bovendien niet zien hoe een beweging verloopt. En je hebt geen idee wat er na de afspraak mee gebeurt. Of je patiënt oefent, hoor je pas bij de volgende afspraak, als hij het zich nog herinnert.

Oefenvideo’s: zien hoe het moet

Een video lost een probleem op dat papier laat liggen: de patiënt ziet de beweging gewoon voor zich. Tempo, houding en bewegingsrichting zijn in een paar seconden duidelijk. Dat scheelt veel twijfel, zeker bij oefeningen waar een kleine afwijking veel uitmaakt.

Je kunt bestaande video’s gebruiken of zelf korte filmpjes opnemen met je telefoon. Zelf opnemen heeft als voordeel dat je patiënt jou ziet, in je eigen praktijk, met precies de uitvoering die je wilt.

Toch heeft een losse video ook nadelen:

• Een link die je los appt, verdwijnt snel tussen andere berichten.
• Een video zegt niets over de dosering voor deze patiënt: sets, herhalingen en hoe vaak per dag.
• Bij meerdere oefeningen moet je patiënt zelf bijhouden welke video bij welke oefening hoort.
• Ook hier zie je niet of er echt geoefend wordt.

Video werkt dus vooral goed als aanvulling: bij de uitleg, niet in plaats van een overzicht.

Een app of link: alles op één plek

Digitale oefenprogramma’s combineren de sterke punten van papier en video. De oefeningen staan op één plek, met uitleg, dosering en eventueel een video erbij. Je patiënt heeft zijn telefoon bijna altijd bij zich, dus het programma raakt niet kwijt.

Het grootste verschil met papier zit in wat er ná de afspraak gebeurt. Veel digitale oplossingen laten de patiënt oefeningen afvinken. Dat geeft hem een klein moment van succes, en jij krijgt inzicht in hoe het thuis gaat. Zo kun je bij de volgende afspraak gericht vragen stellen, in plaats van te vragen “en, heb je goed geoefend?”.

Let bij het kiezen wel op een paar dingen:

• Drempel voor de patiënt. Moet hij een app downloaden, een account maken en een wachtwoord onthouden? Elke extra stap is een moment waarop iemand afhaakt.
• Tijd voor jou. Een programma dat tien minuten per patiënt kost, ga je in een drukke week niet gebruiken.
• Privacy. Welke gegevens leg je vast, en waar staan die? Hoe minder persoonsgegevens, hoe beter.
• Kosten. Uitgebreide pakketten zijn handig, maar niet elke praktijk heeft er budget voor of alle functies nodig.

Welke vorm past bij welke patiënt?

Er is geen vorm die voor iedereen de beste is. Een paar vuistregels uit de praktijk:

• Eén of twee eenvoudige oefeningen voor korte tijd: papier kan volstaan, zolang het overzichtelijk is.
• Oefeningen waarbij de uitvoering nauw luistert: voeg altijd een video toe.
• Een programma van meerdere weken: kies een digitale vorm, zodat je patiënt elke dag een reminder en een overzicht heeft, en jij kunt meekijken.
• Patiënten die weinig met hun telefoon doen: vraag wat zij prettig vinden. Soms helpt het als een partner of kind meekijkt, soms is papier gewoon de beste keuze.

Vraag het je patiënt ook gewoon. Wie zelf heeft gekozen hoe hij zijn oefeningen ontvangt, voelt zich vaak meer verantwoordelijk om ze te doen.

Tips om thuisoefeningen beter te laten landen

Welke vorm je ook kiest, deze punten maken het verschil:

• Houd het klein. Liever drie oefeningen die gedaan worden dan acht die blijven liggen.
• Laat de patiënt de oefening in de praktijk zelf doen. Eén keer zelf uitvoeren blijft beter hangen dan alleen kijken.
• Koppel oefenen aan een vast moment. Na het tandenpoetsen of na het avondeten werkt beter dan “ergens vandaag”.
• Schrijf uitleg in gewone taal. Eén of twee korte zinnen, zonder vaktermen.
• Bespreek het oefenen bij de volgende afspraak. Als je patiënt merkt dat je ernaar vraagt, weet hij dat het ertoe doet.

Zoek je een eenvoudige digitale manier zonder gedoe voor je patiënt? Met Oefenkaartje maak je gratis in twee minuten een oefenkaart met sets, herhalingen, uitleg en eventueel een videolink, en stuur je die via één link in WhatsApp, per mail of met een QR-code. Je patiënt hoeft geen app te downloaden, vinkt elke dag af en jij ziet per patiënt welke dagen er geoefend is en hoe de pijnscore verloopt.

Kort samengevat

Papier is snel en vertrouwd, maar raakt kwijt en laat je in het ongewisse. Video maakt de uitvoering duidelijk, maar werkt het best als onderdeel van een overzicht. Een digitale oefenkaart brengt alles samen en geeft jou zicht op wat er thuis gebeurt. Kies per patiënt wat past, houd het programma klein en maak oefenen onderdeel van het gesprek. Dan vergroot je de kans dat de oefeningen thuis ook echt gedaan worden.